Ngọn lửa trong người tuổi trẻ

Mười hai giờ khuya. Khoa một mình trong phòng, lại mở điện thoại ra.

Nó không định. Buổi tối trống, lòng chộn rộn một thứ khó gọi tên, tay buồn buồn, và cái thói quen cũ tự dắt nó tới đó — mấy nội dung khiêu dâm trên mạng, thứ nó đã coi đều đặn từ năm cấp ba. Coi xong, như mọi lần, là một cảm giác trống rỗng tràn vào, pha chút chán ghét bản thân. Khoa tự nhủ, cũng như mọi lần: "Lần này là lần cuối. Mai bỏ." Rồi tắt máy, nằm xuống, ngủ.

Mai nó lại coi.

Khoa đã nói câu "lần cuối" đó với mình bao nhiêu lần rồi, nó không đếm nổi. Cả trăm lần. Mỗi lần nói là mỗi lần tin thật, mà mỗi lần rồi cũng lại tái. Dần dần nó thấy mình như một thằng nói dối chuyên nghiệp — nói dối với chính mình. Và cái tệ hơn cả việc coi, là cái cảm giác mình không làm chủ được mình, cái cảm giác có một sợi dây vô hình nào đó giật là mình chạy theo.

Anh viết chương này không để lên án em. Anh viết vì anh biết có rất nhiều em đang ở đúng cái phòng của Khoa lúc nửa đêm, đang nói câu "lần cuối" với chính mình, và đang thấy nhục thầm mà không dám nói với ai. Em không một mình đâu. Và em không hư hỏng. Mình ngồi xuống nói cho ra lẽ.

Trước hết, anh phải gỡ cho em một cục đá đè trong lòng, vì nếu không gỡ thì cả chương này vô ích. Cái ham muốn trong người em — cái sức nóng của tuổi trẻ, cái rạo rực mà tới tuổi này tự nhiên trào lên — nó không phải tội lỗi, không phải dấu hiệu em hư, không phải cái gì dơ bẩn cần phải ghê tởm. Nó là sức sống. Nó là ngọn lửa của sự sống đang cháy mạnh nhất trong đời em. Cây mà không có nhựa thì là cây chết; người trẻ mà không có ngọn lửa đó thì cũng không còn là người trẻ. Em đừng ghét cái lửa trong mình. Ghét nó là ghét chính cái sức sống của mình.

Vấn đề chưa bao giờ là cái lửa. Vấn đề là chỗ đặt lửa.

Đây là ẩn dụ xương sống của cả chương, em giữ nó trong đầu: lửa đặt trong bếp thì nấu chín cơm, sưởi ấm nhà, luộc được nồi bánh ngày Tết. Cũng cái lửa đó, để lọt ra ngoài bếp — bén vào màn, vào vách — thì nó đốt rụi cả căn nhà. Lửa không đổi. Cái đổi là chỗ em đặt nó. Sức nóng của tuổi trẻ cũng vậy: đặt đúng chỗ, đúng lúc, trong một tình thương thật với một con người thật — nó là thứ đẹp nhất, ấm nhất, dựng nên gia đình, nối dài sự sống. Đặt sai chỗ — đổ hết vào một cái màn hình — thì nó âm thầm đốt những thứ em không ngờ.

Giờ anh nói thẳng về cái màn hình, vì đó là chỗ ngọn lửa của cả một thế hệ đang bị dụ đổ vào. Nội dung khiêu dâm trên mạng không phải một cái xấu trừu tượng để em sợ. Nó là một cái bẫy được thiết kế, và anh muốn em hiểu cơ chế, vì hiểu thì mới gỡ được.

Trong đầu em có một hệ thống thưởng — mỗi khi em làm một việc tốt cho sự sống còn (ăn khi đói, được người ta quý, làm xong việc khó), nó tiết ra một chút chất khoái cảm để thưởng em, để em làm lại lần sau. Hệ thống đó được trời đất gắn vào để giữ em sống và tiến lên. Mấy nội dung kia đánh thẳng vào cái hệ thống đó, nhưng theo kiểu gian lận: nó cho em một liều khoái cảm cực mạnh, mạnh hơn hẳn những niềm vui thật ngoài đời, mà em không phải bỏ ra chút công sức nào, không phải đối diện ai, không phải bị từ chối. Bấm một cái là có. Và đây là chỗ chí mạng: cái gì cho khoái cảm mạnh mà quá dễ thì cái đầu em mau lờn. Coi mãi một thứ thì hết đã, nên nó đòi thứ mạnh hơn, lạ hơn, nhiều hơn — y như người uống rượu, ly đầu say, riết rồi cả chai không nhằm nhò. Đó là cái thang trượt của mọi cơn nghiện: không bao giờ đứng yên một chỗ, luôn phải leo thang để giữ cùng một cảm giác.

Và đây là cái giá thật, cái mà em trả mà không thấy biên lai. Anh kể ba cái.

Cái thứ nhất: nó rút cạn động lực thật của em. Cái hệ thống thưởng trong đầu, khi đã được "cho ăn" những liều cực mạnh và quá dễ từ màn hình, thì nó đâm chê những niềm vui thật ngoài đời — vốn đến chậm hơn, phải đổ công hơn. Học xong một bài khó, tập xong một buổi, làm được một việc — mấy niềm vui thật đó tự nhiên thấy nhạt, vì cái đầu em đã quen với liều mạnh giả. Em thành ra lừ đừ, mất hứng với chính cuộc đời thật của mình. Nhiều bạn trẻ than "em chẳng còn hứng thú gì, làm gì cũng thấy nhạt" mà không ngờ một phần cái nhạt đó đến từ đây: cái lưỡi đã quen đường hóa học thì cơm lành thấy lạt.

Cái thứ hai: nó dạy em một bài học sai về sự thân mật thật. Cái em coi trên màn hình là diễn, là dàn dựng, là một thứ méo mó được làm ra để bán. Coi nhiều thì cái đầu em ngấm cái khuôn méo đó, để rồi sau này khi em bước vào một mối quan hệ thật với một con người thật — có vụng về, có chờ đợi, có cả những lúc không hoàn hảo — em thấy hụt hẫng, thấy "sao không giống". Em đem cái giả ra làm thước đo cái thật, rồi cái thật luôn thua, vì cái thật đâu có được dàn dựng. Đây là cách cái màn hình âm thầm cướp của em khả năng hạnh phúc với một người bằng xương bằng thịt sau này.

Cái thứ ba, và là cái đau nhất: cái cảm giác mất chủ. Như Khoa. Cái khổ lớn nhất của nó không phải mấy phút coi — mà là cái cảm giác bị một sợi dây giật, cái cảm giác mình hứa rồi mình lại thua mình, hết lần này tới lần khác. Cái đó nó ăn mòn lòng tự trọng của em từ bên trong. Em nhớ cái sổ chữ tín với chính mình chứ — mỗi lần em hứa "lần cuối" rồi lại tái, em rút một đồng ra khỏi cái sổ đó. Rút riết, em không còn tin lời hứa của chính mình nữa. Mà người không tin nổi lời mình hứa với mình thì làm sao tin mình làm nổi việc lớn?

Em để ý kỹ một điều này, vì nó là chìa khóa để thoát: phần lớn những lần em sa vào, em không thật sự bị thôi thúc bởi ham muốn. Em bị đẩy vào đó bởi một thứ khác đội lốt ham muốn — buồn, chán, cô đơn, căng thẳng, trống trải lúc nửa đêm. Cái lửa thật của tuổi trẻ thì lành. Nhưng gã khách trọ rất khôn: mỗi lần em buồn, em chán, em cô đơn, nó không nói "mày đang buồn đó"; nó dịch nỗi buồn đó thành một cơn thèm, rồi đẩy em tới cái màn hình để "giải tỏa". Em tưởng mình đang thỏa một ham muốn, thật ra em đang trốn một nỗi buồn. Mà trốn nỗi buồn bằng cách đó thì y như uống nước biển cho đỡ khát — uống vào càng khát thêm, vì cái thật sự khát không phải cái em vừa đổ vào.

Anh không bảo em "bỏ ngay từ hôm nay", vì hứa to như vậy là cách chắc chắn nhất để thua rồi nản. Mình làm khác, nhỏ hơn, mà trúng gốc hơn.

Việc thứ nhất: trong vài ngày tới, mỗi lần em thấy cơn thèm nổi lên, trước khi làm gì, em dừng đúng một nhịp và hỏi: "Ngay lúc này, mình đang thật sự ham muốn, hay mình đang buồn, đang chán, đang cô đơn, đang trốn một cái gì?" Chỉ hỏi thôi, chưa cần làm gì khác. Em sẽ giật mình thấy phần lớn các lần, đáp án là cái vế sau. Em đang trốn một nỗi buồn. Gọi được đúng tên nó — "à, mình đang cô đơn", "à, mình đang chán" — thì tự nó đã rút bớt một nửa sức mạnh của cơn thèm, vì em không còn bị nó lừa nữa.

Việc thứ hai: đặt một rào cản nhỏ giữa em và cái bẫy. Cơn thèm thường là một con sóng — dâng lên dữ dội rồi rút đi trong mấy phút, nếu em không cho nó cái nó đòi ngay. Vậy em làm cho cái khoảng cách giữa "thèm" và "có" dài ra: để điện thoại ở phòng khác lúc đêm (em thấy chưa, lại là cái việc của chương giấc ngủ — mấy thứ này nối nhau), cài cái chặn nội dung đó trên máy, hoặc đơn giản là khi sóng dâng thì đứng dậy ra khỏi phòng, làm một việc gì khác trong năm phút. Năm phút đủ để con sóng rút. Em không cần thắng cả cuộc chiến; em chỉ cần qua được năm phút của một con sóng.

Việc thứ ba, cái này là hướng đi dài: ngọn lửa đó là năng lượng, mà năng lượng thì không mất đi, chỉ chuyển chỗ. Thay vì để nó đốt vào màn hình, em chuyển nó qua chỗ khác — cái thân (vận động, ra mồ hôi, đúng cái chương trước), cái việc (lao vào một thứ mình đang dựng), con người (gặp bạn thật, nói chuyện thật). Người ta thoát mấy cơn nghiện không phải bằng cách ngồi nhịn suông, mà bằng cách lấp đầy đời mình bằng những thứ thật tới mức cái giả hết chỗ chen vào.

Và nếu em đã thử, đã cố, mà vẫn thấy mình không gỡ ra nổi, cái sợi dây vẫn giật em đi — thì nghe anh: đó không phải vì em yếu hèn. Một cơn nghiện được thiết kế bởi cả một ngành công nghiệp thì nó mạnh thật, và tìm người giúp không phải là nhục. Nói với một người lớn em tin, một người bạn đứng đắn, hay tìm tới người có chuyên môn — đó là việc của người mạnh, không phải người yếu. Gãy chân thì đi bác sĩ; cái này cũng vậy.