Cô đơn giữa năm trăm người theo dõi

Một giờ khuya. Vy nằm trong phòng, điện thoại sáng trên mặt.

Năm trăm mấy người theo dõi. Mấy chục cái tim trên tấm hình hồi chiều. Vài tin nhắn thả vô "đẹp quá", "xinh vậy trời". Vy quẹt qua quẹt lại danh bạ — gần ba trăm số. Tối nay Vy có một chuyện buồn thật, buồn tới mức ngực nặng, chỉ muốn có một người để nói cho hết câu. Vy quẹt từ trên xuống dưới, ngón cái dừng lại ở vài cái tên, rồi lại quẹt qua. Không bấm được số nào. Đứa này lâu quá không nói chuyện, gọi kỳ. Đứa kia chắc đang bận. Đứa nọ mình đâu thân tới mức kể chuyện này.

Cuối cùng Vy không gọi ai. Vy mở mạng lên, đăng một cái story: một tấm hình tối tối, kèm một câu nhạc buồn. Trong vòng mười phút, hai chục cái tim, mấy cái mặt khóc, vài câu "sao vậy bồ", "ổn không nhỏ". Vy nhìn mấy cái đó, thấy ấm lên được vài giây. Rồi tắt máy. Và cái trống trong ngực vẫn nguyên đó, y như cũ, không vơi đi một chút nào. Hai chục người vừa hỏi "ổn không" mà Vy vẫn không có một người để nói cho hết câu chuyện.

Em có bao giờ ở trong cái cảnh đó chưa — cả ngàn cái kết nối trong tay mà không nắm được lấy một bàn tay thật?

Anh gọi tên cái Vy đang mắc, vì nó là một thứ bệnh của thời này, và nó lặng lẽ tới mức ít ai chịu gọi đúng tên: cô đơn giữa đám đông. Chưa có thời nào con người kết nối với nhau nhiều như bây giờ — nhắn được cho cả ngàn người trong một giây, thấy mặt nhau qua màn hình từ hai đầu trái đất. Vậy mà cũng chưa có thời nào người ta cô đơn nhiều như bây giờ. Nghe ngược đời không? Mà nó không ngược. Anh chỉ cho em vì sao.

Em phải tách cho rõ hai chữ mà thời nay người ta xài lẫn lộn: kết nối và liên kết. Năm trăm người theo dõi là năm trăm cái kết nối — mỏng, rộng, dễ có. Một người chịu ngồi nghe em nói cho hết câu chuyện buồn lúc một giờ khuya, không sốt ruột, không nhìn đồng hồ, không vừa nghe vừa lướt điện thoại — đó là một cái liên kết. Kết nối thì em đếm bằng con số. Liên kết thì em đếm bằng đầu ngón tay, và người nào cả đời gom được dăm ba cái là đã giàu. Cái bẫy của thời này là nó cho em một đống kết nối rồi làm em tưởng mình đã có liên kết. Em ngồi trên một núi kết nối mà chết đói vì thiếu liên kết, y như người ngồi trên đống vàng giả mà không mua nổi một chén cơm.

Vì sao một cái tim trên mạng không sưởi ấm em được, dù hai chục cái cộng lại? Anh nói chỗ này cho kỹ, vì hiểu nó là gỡ được nửa cái khổ. Một thứ ấm được người khác là vì người cho nó phải bỏ ra cái gì đó của mình. Người bạn lái xe nửa tiếng tới ngồi với em lúc em buồn — họ bỏ ra thời gian, công sức, sự có mặt thật của họ. Cái ấm em nhận được nặng đúng bằng cái họ đã bỏ ra. Còn một cái tim trên màn hình? Người thả nó không bỏ ra gì hết — nửa giây, một cú chạm ngón cái, vừa thả vừa coi cái khác. Nó nhẹ, nên nó không mang theo được hơi ấm nào. Em nhận một ngàn cái nhẹ cộng lại vẫn là số không, vì một ngàn lần số không vẫn là số không. Còn một người chịu bỏ ra một buổi tối thật cho em, đó là một con số thật, và một con số thật thì sưởi được.

Có một thứ thời nay mất đi mà ít ai để ý, anh phải kể cho em, vì mất nó là gốc của cái cô đơn này. Đời người ta hồi xưa có ba chỗ. Chỗ thứ nhất là cái nhà. Chỗ thứ hai là chỗ làm, chỗ học. Và có một chỗ thứ ba — cái sân đình, cái chợ, cái quán cà phê cóc đầu hẻm, cái giếng làng, chỗ tụi nhỏ tụ chơi sau giờ học. Cái chỗ thứ ba đó là chỗ người ta gặp nhau mà không vì việc gì cả — không phải để làm ăn, không phải vì bổn phận, chỉ để có mặt bên nhau, nói dăm ba câu, biết mặt nhau, hỏi thăm nhau. Cái chỗ thứ ba đó là nơi tình người tự nhiên nảy ra, không cần ai sắp đặt.

Thời em, cái chỗ thứ ba đó đang biến mất. Em đi học hoặc đi làm, rồi về nhà, rồi cắm vô màn hình. Cái sân, cái chợ, cái quán cóc — thay bằng cái app. Mà cái app thì cho em ảo giác là em đang ở cái chỗ thứ ba: em thấy mặt người ta, biết người ta đi đâu ăn gì, tưởng như mình vẫn đang sống giữa cộng đồng. Nhưng đó là cái chỗ thứ ba giả. Em ngồi một mình trong phòng tối, ngón tay quẹt, và cái cảm giác "đang kết nối" đó chính là thứ ru em ngủ quên, để em không đi tìm cái chỗ thứ ba thật. Nó cho em vừa đủ ấm để em không chết cóng đi tìm lửa, mà không đủ ấm để em thật sự ấm. Nó là cái đèn led vẽ hình ngọn lửa — sáng cái màu lửa, mà rọi tay vô thì lạnh ngắt. Em ngồi cạnh nó cả đêm, mắt thấy lửa mà người vẫn run.

Anh phải tách cho em một chỗ kẻo em đọc chương này rồi sợ luôn cả việc ở một mình: cô đơn và ở một mình là hai chuyện khác hẳn nhau. Ở một mình là chuyện bên ngoài — không có ai bên cạnh lúc này. Cô đơn là chuyện bên trong — không có một mối liên kết thật nào trong đời, dù quanh mình bao nhiêu người. Có người ngồi giữa đám đông mà cô đơn thấu xương, như Vy giữa năm trăm người theo dõi. Có người sống một mình trong một căn phòng nhỏ mà không hề cô đơn, vì họ có dăm ba mối thật, có một đời sống bên trong đầy đặn, có chỗ để về. Ở một mình một cách bình an, biết ngồi với chính mình mà không hoảng — đó không phải bệnh, đó là một cái phước, là dấu của người đã đủ đầy trong mình (nhớ cái tôi no anh dạy ở Phần Một không). Cái bệnh không phải là vắng người. Cái bệnh là vắng liên kết thật — và em có thể mắc cái bệnh đó ngay giữa một bữa tiệc đông nghịt. Cho nên đừng sợ những buổi tối ở một mình; hãy sợ những năm tháng trôi qua mà không gom được lấy một người để gọi lúc một giờ khuya. Một bên là sự tĩnh lặng mình chọn; một bên là sự trống rỗng mình mắc phải. Đừng lẫn hai cái đó.

Và đây là chỗ nối về cái anh dặn em từ những chương đầu: cái cô đơn này, gã khách trọ trong đầu em rất khoái. Vì em càng cô đơn, càng rút vô hang một mình, thì nó càng được độc diễn. Trong cái phòng tối một giờ khuya đó, không có người thật nào để cãi lại nó, nó tha hồ rỉ rả: mày có ai đâu, ai mà thương mày, đăng lên cho có người để ý chứ thật ra có ai cần mày. Người thật, bằng xương bằng thịt, ngồi trước mặt em, là thứ thuốc giải mạnh nhất cho cái giọng đó — vì sự có mặt thật của một con người đập tan mấy cái chuyện ma nó dựng trong đầu em. Cho nên rút vô hang để bớt cô đơn là làm đúng cái điều khiến mình cô đơn thêm.

Tuần này, em hẹn gặp một người thật, mặt đối mặt, không vì việc gì cả. Nghe kỹ ba chữ: không vì việc gì. Không phải họp nhóm, không phải bàn công chuyện, không phải đi cho có. Chỉ ngồi với một người, uống cái gì đó, nói chuyện trên trời dưới đất, hoặc không nói gì cũng được, chỉ có mặt bên nhau. Một người thôi cũng đủ. Một đứa bạn cũ em lâu rồi không gặp. Một người trong nhà. Một người em thấy hợp mà bấy lâu chỉ "thả tim" qua lại trên mạng — giờ rủ ra ngoài đời.

Và nếu em muốn xây cái nền lâu dài, làm thêm cái này: tìm một cái chỗ thứ ba thật để gắn vô đều đặn. Một lớp học cái gì đó em thích. Một phòng tập. Một nhóm chạy bộ, một nhóm trong nhà thờ hay chùa, một câu lạc bộ. Chỗ nào cũng được, miễn là chỗ em tới đều, gặp cùng một nhóm người đều, đủ lâu để từ người lạ thành người quen, từ người quen thành bạn. Tình thân thật cần một chỗ và cần thời gian, nó không nảy ra từ cú quẹt.

Quan sát cái khác nhau, vì cái này sẽ dạy em nhiều hơn cả chương này: sau buổi ngồi với người thật đó, lúc về, để ý cái ấm trong ngực nó kéo dài bao lâu — so với cái ấm vài giây em được từ một đống tim trên mạng. Em sẽ thấy một cái thì tắt ngay khi em tắt máy, còn một cái thì theo em về tới nhà, theo em vô giấc ngủ. Khi em cảm được rõ cái khác nhau đó trong chính người mình, em sẽ tự biết mình nên đi tìm cái nào.