Lo âu, trống rỗng và những đêm không tên

Có những đêm Tâm nằm, mắt mở trong bóng tối, ngực nặng một thứ không gọi được tên.

Nó không buồn vì một chuyện cụ thể nào. Chỉ là một nỗi nặng nề mơ hồ đè lên, một cái lo không rõ lo gì, một cảm giác trống rỗng như có ai rút mất ruột. Mấy thứ ngày xưa nó thích — chơi game, nghe nhạc, đi cà phê với bạn — giờ rủ cũng không buồn nhúc nhích, làm cũng chẳng thấy vui. Sáng dậy người uể oải, đầu mụ, kéo lê qua hết một ngày rồi tối lại nằm với cái nặng đó.

Chuyện này không phải một hai bữa. Nó kéo dài mấy tuần rồi.

Tâm không nói với ai. Nó sợ. Sợ mẹ nói "có gì đâu mà con làm quá". Sợ bạn cười "yếu đuối". Sợ chính nó cũng không biết cái nó đang chịu là gì — là buồn bình thường ai cũng có, hay là một cái gì đó không ổn cần phải lo? Nó không biết, nên nó im, nó giấu, nó tự nhủ "chắc vài bữa hết". Mà vài bữa rồi, chưa hết.

Em có đang giấu một thứ như vậy trong lòng không — một nỗi nặng không tên mà em không dám gọi ra, vì sợ gọi ra rồi thành thật?

Anh mở chương này bằng một câu mà anh mong em đọc xong thấy nhẹ đi một chút: cái em đang chịu, rất nhiều người trẻ cùng thời với em cũng đang chịu. Lo âu, trống rỗng, kiệt sức, những đêm nặng nề không tên — đây gần như là căn bệnh chung của cả một thế hệ. Em không yếu đuối hơn người ta. Em không hư hỏng. Và em không một mình, dù cái cảm giác lúc nửa đêm luôn cố thuyết phục em rằng chỉ mình em như vậy. Riêng cái việc biết "à, không phải chỉ mình mình" đã gỡ được một phần sức nặng, vì phân nửa cái khổ của chuyện này nằm ở chỗ mình tưởng mình là kẻ duy nhất hỏng hóc.

Bây giờ tới việc quan trọng nhất của chương, mà anh xin em đọc thật chậm: học cách phân biệt hai thứ rất khác nhau, mà người ta hay gộp làm một rồi xử sai cả hai.

Em hình dung cái lòng mình như bầu trời, còn cảm xúc như thời tiết. Có ngày nắng, có ngày mưa, có ngày mây xám giăng kín. Buồn, lo, chán nản — đó là thời tiết của lòng. Nó đến, rồi nó đi. Em thi rớt thì buồn, người yêu bỏ thì đau, tương lai mịt mờ thì lo — mấy cái đó là mây kéo tới, là chuyện bình thường của một con người đang sống thật. Trời nào cũng có lúc mưa. Một bầu trời không bao giờ mưa là một bầu trời chết. Cho nên em đừng sợ cái buồn, đừng coi mỗi cơn buồn là dấu hiệu mình bệnh. Phần lớn các cơn, nó là thời tiết — em chăm mình một chút, chờ một chút, mây sẽ tan, trời sẽ hửng lại.

Nhưng có một thứ khác. Khi trời cứ xám hoài không chịu sáng, khi mưa rả rích suốt mấy tuần không một ngày tạnh, khi cái nặng nề kéo dài tới mức em mất hứng với cả những thứ em từng yêu nhất, ăn ngủ đảo lộn liên miên, người rã rời tới mức không làm nổi những việc thường ngày, và nhìn đâu cũng thấy vô nghĩa — thì đó không còn là thời tiết nữa. Đó là dấu hiệu khí hậu đã đổi. Và khí hậu đổi thì không phải thứ em "ráng vui lên" mà qua được, y như em không thể "ráng" cho hết một cơn sốt cao. Đây là lúc cái lòng cần được một người có chuyên môn ngó tới — bác sĩ, chuyên gia tâm lý — đúng như cái chân gãy cần bác sĩ chỉnh xương.

Làm sao biết mình đang ở thời tiết hay đã sang khí hậu? Em coi ba dấu này: thời gian (nó kéo dài mấy tuần liền chứ không phải vài ngày), mức độ (nó cản em sống — không học nổi, không làm nổi, không nhấc mình lên nổi), và bề rộng (nó phủ lên mọi thứ, kể cả những thứ trước đây luôn làm em vui). Nếu cả ba cái đó cùng có, kéo dài, thì đừng tự nhủ "chắc vài bữa hết" thêm nữa. Đó là lúc đi tìm người giúp. Và anh phải nói thẳng một câu nữa, vì nó quan trọng hơn hết thảy: nếu trong đầu em có lúc xuất hiện ý nghĩ muốn làm hại bản thân, muốn biến mất, thì đó không phải chuyện để giấu, để chờ, để tự gồng. Đó là lúc phải nói với một người ngay lập tức — một người thân, một người lớn em tin, hoặc một đường dây hỗ trợ tâm lý. Ngay. Không đợi tới mai. Cái ý nghĩ đó là một cơn, nó sẽ qua, nhưng lúc nó đang tới thì em cần một con người thật bên cạnh, không nên ở một mình với nó.

Anh muốn gỡ cho em cái xấu hổ, vì chính cái xấu hổ là thứ giết người nhiều nhất ở đây. Người ta gãy chân thì đi bó bột, chẳng ai thấy nhục. Người ta đau bụng thì đi khám, chẳng ai giấu. Vậy mà cái lòng đau thì người ta giấu, người ta gồng, người ta sợ bị chê yếu đuối. Cái lòng cũng là một bộ phận của con người em, y như cái chân. Nó cũng có thể bị thương, cũng có thể bệnh, và cũng chữa được. Đi tìm người giúp cho cái lòng không phải dấu hiệu em yếu — đó là dấu hiệu em đủ khôn để biết cái gì vượt sức mình tự xử. Người mạnh thật không phải người không bao giờ gãy; là người gãy rồi biết tìm đúng chỗ để được chỉnh lại.

Ở đây anh phải tách cho em một chuyện, kẻo em hiểu lầm cả cuốn sách này. Em nhớ gã khách trọ — cái giọng tiêu cực trong đầu — chứ. Có những lúc cái nặng nề em chịu chỉ là gã khách trọ đang làm loạn: nó chê, nó kể tội, nó vẽ tương lai đen tối. Cái đó thì mấy công cụ trong cuốn sách này giúp được em — nhận ra nó, không tin lời nó răm rắp, làm những việc nhỏ để giành lại tay lái. Nhưng có những lúc cái em chịu không phải gã khách trọ, mà là một căn bệnh thật của cái lòng — và bệnh thật thì vượt quá tầm của vài câu trong một cuốn sách. Anh viết chương này để đứng cùng em, không phải để thay bác sĩ của em. Đừng bao giờ tự chữa một vết thương sâu bằng mấy câu chữ; sách chỉ ra đường, còn người chỉnh lại cái lòng đang bệnh phải là người được học để làm việc đó.

Và đây là chỗ nối về căn phòng đóng kín ở chương hai. Cái nỗi nặng mà em giấu, không nói với ai, nó giống một thứ bị nhốt trong phòng tối — càng nhốt nó càng lớn, càng phình ra trong bóng tối, càng điều khiển em từ chỗ em không thấy. Cái buồn được nói ra với một người tin được thì nó co lại tức thì, không phải vì người kia giải được nó, mà vì nó vừa được kéo ra khỏi bóng tối, ra chỗ có ánh sáng. Rất nhiều nỗi nặng mất đi phần lớn sức mạnh ngay khoảnh khắc đầu tiên em dám nói nó thành lời với một con người.

Việc của hôm nay chỉ có một, mà nó là việc khó nhất và cũng cứu người nhất trong cả cuốn sách này: nói ra với một người.

Em chọn một người em tin — mẹ, cha, một người anh chị, một đứa bạn đứng đắn, một thầy cô, ai cũng được, miễn là một con người thật chịu ngồi nghe. Rồi em nói, không cần hay ho, không cần đầy đủ, chỉ cần thật. Một câu thôi cũng được: "Dạo này con thấy trong người không ổn, con muốn nói với ai đó." Vậy là đủ. Em không cần giải thích hết, không cần gọi tên được cái mình đang chịu. Chỉ cần mở cái cửa phòng tối đó ra một khe.

Rồi em tự soi mình bằng cái thước thời-tiết-hay-khí-hậu ở trên. Nếu em thấy cái mình đang chịu chỉ là một cơn mây xám sẽ tan, thì em chăm mình bằng mấy thứ nền của phần này — ngủ cho đủ, ăn cho tử tế, ra khỏi nhà vận động chút, ra chỗ có ánh sáng và có người — vì cái lòng đứng trên cái thân, thân được chăm thì lòng cũng nhẹ theo. Nhưng nếu em soi thấy mình đã sang vùng khí hậu — kéo dài, phủ khắp, cản em sống — thì việc của hôm nay không phải tự ráng nữa, mà là đi tìm một người có chuyên môn. Đó mới đúng là việc của người khôn ngoan ở vùng đó. Và nếu có lúc nào ý nghĩ làm hại bản thân ghé qua, thì việc-của-ngay-lập-tức là tìm một người hoặc một đường dây hỗ trợ để nói, không đợi tới hôm nay hay ngày mai.

Quan sát một điều sau khi em nói ra với ai đó: cái nặng trong ngực, sau khi được thành lời, nó có vơi đi một phần không. Gần như chắc chắn là có. Không phải vì vấn đề được giải, mà vì em vừa thôi vác nó một mình. Mà cái khổ, vác một mình bao giờ cũng nặng gấp đôi vác có người đỡ một tay.