Soi gương mà không thấy mặt

Mười một giờ đêm. Vy về tới phòng trọ.

Việc đầu tiên Vy làm không phải cởi giày. Là với tay bật cái loa. Có tiếng nhạc rồi, phòng mới đỡ trống. Rồi mở điện thoại, dựng lên cạnh gối, cho một clip chạy. Vừa thay đồ vừa nghe. Vừa rửa mặt vừa nghe. Lát sau nằm xuống, một tay vẫn lướt, mắt díp lại mà ngón cái vẫn quẹt, quẹt, quẹt, tới khi điện thoại rớt xuống mặt.

Vy không để ý, nhưng đã sáu tháng nay rồi, chưa có một buổi tối nào Vy ở trong phòng mà không mở một cái gì đó. Nhạc, clip, podcast, hay gọi cho đứa bạn nói chuyện trên trời dưới đất. Cái gì cũng được. Miễn đừng có yên lặng.

Vì cái lần gần nhất phòng yên lặng thật sự, là cái đêm Vy chia tay. Yên lặng tới mức Vy nghe được tiếng tim mình. Và trong cái yên lặng đó, có cái gì đó dâng lên từ trong ngực, đắng nghét, làm Vy sợ. Từ đó, Vy không để phòng yên nữa.

Em có hay làm vậy không — lấp đầy mọi khoảng trống bằng một cái màn hình, một cái tai nghe, để khỏi phải ở một mình với chính mình?

Có một sự thật nghe buồn cười mà đúng: phần lớn người ta đi hết một đời, mà chưa từng ngồi với chính mình quá mười phút.

Em thử nhớ coi. Lần gần nhất em ở một mình, không điện thoại, không nhạc, không clip, không có việc gì để làm, chỉ ngồi đó với mình thôi — là hồi nào? Nhiều em không nhớ nổi. Vì nó hiếm tới vậy. Mình ở với mình hăm bốn tiếng một ngày, mà thật ra mình trốn mình hăm bốn tiếng một ngày.

Tại sao mình trốn?

Đây, anh nói thẳng. Vì trong cái yên lặng đó, mình sợ sẽ gặp một người mình không quen. Là chính mình.

Em soi gương mỗi ngày mấy lần. Nhưng em soi để coi cái mặt — coi mụn, coi tóc, coi cái filter lên có đẹp không. Em chưa bao giờ soi để thấy cái người phía sau cái mặt. Cái người đang buồn chuyện gì mà em chưa dám gọi tên. Cái người đang sợ điều gì. Cái người thật ra muốn gì, chứ không phải muốn cái mà mạng xã hội bảo phải muốn. Cái mặt thì em coi cả ngàn lần. Cái người thì em chưa từng ngó tới.

Mình giống như một người có một căn nhà, mà có một cái phòng người đó không bao giờ dám mở cửa bước vào. Nhà thì mình ở, mình quét, mình bày biện phòng khách cho đẹp để khách tới chơi khen. Nhưng có một cái phòng đóng kín. Bên trong đó là mình thật — gồm cả mấy thứ mình không muốn nhìn: nỗi buồn cũ chưa lành, cái sợ mình giấu, cái mình thèm mà không dám nói. Mình đi ngang cái cửa đó mỗi ngày, ngó lơ, rồi mở nhạc cho lớn để khỏi nghe tiếng gì vọng ra từ trong.

Mà em biết không, cái gì mình nhốt trong phòng đóng kín, nó không chết. Nó lớn lên trong bóng tối. Cái buồn không được nhìn tới thì nó âm ỉ thành cái chai sạn. Cái sợ không được gọi tên thì nó điều khiển mình từ trong tối, làm mình né cái này, sợ cái kia, mà mình không hiểu tại sao. Người không dám vô cái phòng của mình thì suốt đời bị cái phòng đó cai trị.

Vì sao mình sợ vô? Vì mình sợ trong đó toàn cái xấu, cái dở, cái đáng chê. Gã khách trọ ở chương trước nó hù em vậy. Nó nói: "Đừng có ngồi yên, ngồi yên là tao kể tội mày suốt đêm cho coi."

Nhưng đây là điều ít ai nói cho em. Cái phòng đó, đúng là có chứa mấy nỗi buồn và cái sợ. Nhưng nó cũng chứa cái quý nhất của em — cái tiếng nói thật, cái la bàn bên trong, cái biết rõ em muốn gì và em là ai trước khi cả thế giới nhét vào đầu em họ muốn em là ai. Cái la bàn đó nói nhỏ lắm. Nó bị tiếng nhạc, tiếng clip, tiếng người ta đè cho im suốt ngày. Nó chỉ lên tiếng khi yên lặng. Mà em thì sợ yên lặng. Cho nên cả đời em đi mà không nghe được cái la bàn của chính mình, rồi em đi theo la bàn của người khác, rồi em lạc, rồi em không hiểu tại sao đời mình giống đời người ta mà sao mình không vui.

Người trốn yên lặng là người để cho tiếng ồn của thiên hạ át mất tiếng nói của mình.

Em coi mấy người em phục nhất ngoài đời đi. Mấy người vững vàng, biết mình muốn gì, ai nói gì cũng không lung lay. Họ có một điểm chung: họ dám ở một mình. Họ quen với chính họ. Họ không cần mở nhạc để lấp khoảng trống, vì với họ, ngồi một mình không phải khoảng trống — đó là về nhà. Còn người chông chênh, ai nói gì cũng tin, gió chiều nào theo chiều đó, thường là người sợ ở một mình nhất. Vì họ không có nhà bên trong để về. Họ phải bám vào người khác, vào đám đông, vào tiếng ồn, để khỏi rớt vào cái trống của chính mình.

Anh phải nói thêm cho em một điều, vì nó công bằng với em: tuổi em khó ngồi yên hơn mọi thế hệ trước, và đó không hoàn toàn là lỗi của em. Cái điện thoại trong tay em được làm ra bởi những người giỏi nhất hành tinh, với đúng một mục tiêu: đừng cho em ngồi yên. Mỗi cú lướt cho em một liều nhỏ cái cảm giác mới mẻ, đủ để em quẹt tiếp. Nó được thiết kế y như cái máy đánh bạc — không bao giờ cho em một điểm dừng tự nhiên, vì điểm dừng là lúc em đặt máy xuống. Cho nên khi em thấy mình không ngồi yên nổi mười phút, em đừng vội kết tội mình yếu. Em đang gỡ tay ra khỏi một cái bẫy được gài rất công phu. Biết nó là cái bẫy thì gỡ mới có lý do.

Và đây là chỗ phải tách hai chữ mà người ta hay lẫn: ở một mình, với cô đơn. Hai cái khác nhau như nước với lửa. Cô đơn là cái cảm giác trống rỗng, bị bỏ rơi, không ai hiểu mình — em có thể cô đơn ngay giữa một đám đông, ngay giữa năm trăm người theo dõi, ngay khi đang cười nói. Cô đơn là một nỗi đau. Còn ở một mình mà bình an thì ngược lại — đó là một sức mạnh. Đó là khi em ngồi với mình mà không thấy thiếu ai, không thấy phải lấp gì, vì em đủ với chính em. Người tập được cái thứ hai thì khỏi sợ cái thứ nhất. Vì gốc của cô đơn không phải thiếu người xung quanh — gốc của nó là chưa quen được với người ở bên trong. Em mà làm bạn được với chính mình rồi, thì dù ngồi một mình trong phòng trọ giữa thành phố mấy triệu người, em vẫn không thấy cô đơn. Còn em mà sợ chính mình, thì có đứng giữa đám bạn em vẫn thấy lạnh.

Anh nói trước cho em mấy thứ em sẽ gặp khi mới tập ngồi yên, để lúc nó tới em khỏi hoảng mà bỏ chạy. Thường có ba thứ trồi lên. Thứ nhất là sự bứt rứt — tay chân ngứa ngáy, đầu giục "đứng dậy làm gì đi, ngồi không phí thời gian". Đó chỉ là cái đầu em quen bị kích thích liên tục, giờ bị cắt nguồn, nó vật như người quen cà phê mà thiếu cữ. Kệ nó, vài bữa là dịu. Thứ hai là mấy ký ức cũ tự nhiên hiện về — có khi là chuyện vui, có khi là một chuyện xấu hổ năm nào em tưởng đã quên. Đừng xua. Nó trồi lên là vì nó chưa được nhìn cho xong, giờ yên tĩnh nó mới dám ra. Em nhìn nó một cái, rồi để nó đi. Thứ ba, ít gặp hơn nhưng có: tự nhiên cay mắt, buồn không rõ lý do. Đó là cái phòng đóng kín xì ra một chút hơi ẩm dồn nén lâu ngày. Không sao hết. Khóc một chút trong lúc ngồi yên không phải yếu đuối — đó là cái van xả của một nồi áp suất đã nén quá lâu.

Em hình dung vầy cho dễ: cái phòng đóng kín của em giống một căn phòng bị khóa cửa cả năm. Mở ra lần đầu, nó bốc mùi ẩm mốc, em rụt lại muốn đóng liền. Nhưng chính cái lúc bốc mùi đó là lúc không khí bắt đầu lùa vào, và phòng bắt đầu khô ráo trở lại. Đóng cửa lại thì nó mốc tiếp. Mở ra, chịu cái mùi mấy bữa đầu, là cách duy nhất để căn phòng đó sống lại được. Ngồi yên cũng vậy. Mấy thứ khó chịu trồi lên trong mấy lần đầu không phải dấu hiệu em làm sai — nó là dấu hiệu cái cửa đang mở, và không khí đang vào.

Em đừng tưởng ngồi yên với mình là chuyện của mấy thầy tu trên núi, xa lạ với cái đời bận rộn của em. Nó cho em một món lợi rất thực tế, rất đời, mà ít ai chỉ. Em để ý mọi thứ ngoài kia đang giành giật em — cái quảng cáo, cái mạng xã hội, lời rủ rê của bạn bè, cơn thèm mua một món đồ — tụi nó có một điểm chung: tụi nó cần em ở trạng thái không kịp nghĩ. Cần em phản ứng tức thì, theo cảm xúc nóng, bấm liền, mua liền, tin liền, giận liền. Tụi nó sợ nhất một thứ: em dừng lại một nhịp.

Mà người quen ngồi với chính mình thì có sẵn cái nhịp dừng đó trong người. Giữa cái kích thích đập vào và cái phản ứng bật ra, người đó có một khoảng lặng — nhỏ thôi, một hai giây — và trong cái khoảng lặng đó, em giành lại được quyền chọn. Em thấy cơn thèm mua nổi lên, em dừng một nhịp, rồi em hỏi: mình cần cái này, hay cái tôi đói nó cần? Em thấy cơn giận trào lên vì một câu nói, em dừng một nhịp, rồi mới đáp — đáp bằng cái đầu chứ không phải bằng cục tức. Cái khoảng lặng một hai giây đó, nghe nhỏ, mà nó là ranh giới giữa một người làm chủ đời mình và một người bị giật dây cả ngày. Ngồi yên mỗi ngày mười phút chính là tập cho cái khoảng lặng đó dày lên. Đó không phải chuyện tâm linh xa xôi. Đó là chuyện em có bị thiên hạ dắt mũi hay không.

Hôm nay em làm một việc mà nghe thì dễ, làm mới biết khó: ngồi yên một mình mười phút.

Không điện thoại. Để nó phòng khác. Không nhạc. Không tai nghe. Không tìm việc gì để làm cho đỡ trống. Em kiếm một chỗ ngồi, đặt cái đồng hồ mười phút, rồi ngồi đó. Vậy thôi.

Anh nói trước cho em khỏi hoảng: mấy phút đầu sẽ khó chịu thấy rõ. Tay em sẽ ngứa đòi cầm điện thoại. Đầu em sẽ nhảy lung tung. Gã khách trọ sẽ nhào vô, bắt đầu kể chuyện. Kệ nó. Em không cần đuổi mấy ý nghĩ đó đi, không cần làm gì hết. Em chỉ ngồi, và ngó tụi nó chạy qua, như ngồi bên đường ngó xe chạy. Xe nào chạy qua thì kệ nó chạy, đừng nhảy lên xe nào hết.

Rồi em quan sát một điều: tới khoảng phút thứ năm, thứ sáu, có một cái gì đó lắng xuống. Cái rần rần dịu lại. Và trong cái lắng đó, đôi khi — không phải lần nào cũng có — em sẽ nghe được một câu rất khẽ từ bên trong. Một câu thật. Kiểu như "thật ra mình mệt rồi", hay "thật ra cái mình muốn không phải cái này", hay chỉ là một nỗi buồn cũ trồi lên xin được nhìn một cái. Đó là cái phòng đóng kín hé cửa. Đó là cái la bàn của em lên tiếng.

Em đừng sợ nó. Em chào nó một câu trong bụng: "Ờ, thấy mày rồi." Vậy là đủ. Cái buồn được nhìn tới một cái là nó nhẹ đi một nửa. Cái sợ được gọi tên một tiếng là nó bớt điều khiển em từ trong tối.

Mười phút. Mỗi ngày. Nghe nhỏ xíu, mà nó là cái cửa em mở vào căn phòng cả đời em né. Mở được cái cửa đó, em mới bắt đầu quen với người sẽ ở cùng em trọn đời này — và em không thể dựng một căn nhà tử tế cho một người mà em còn không dám nhìn mặt.