Làm đàn ông tử tế

Khoa ngồi coi hết video này tới video khác.

Một gã trên màn hình, cơ bắp, xe sang, vây quanh toàn người đẹp, nói sang sảng: đàn ông là phải thống trị, phụ nữ chỉ trọng kẻ mạnh, tử tế là yếu đuối, ai hiền là bị đạp. Gã dạy cách "kiểm soát" đàn bà, cách lạnh lùng để được nể, cách coi thường để khỏi bị coi thường. Cả triệu lượt xem. Phần bình luận đầy mấy đứa con trai trẻ tung hô: "Chân lý." "Thầy nói đúng quá."

Khoa coi riết thấy ngấm. Tự nhiên thấy hồi giờ mình hiền quá nên thua thiệt. Bữa đó mẹ Khoa nhờ nó xách giùm bao gạo, Khoa cằn nhằn, gắt một câu. Con bạn thân nhắn tin tâm sự, Khoa trả lời cộc lốc, ra vẻ "đàn ông bận, không rảnh dỗ". Nó tưởng làm vậy là "ra dáng đàn ông" như mấy gã trên mạng dạy. Mà tối đó nằm, Khoa thấy gờn gợn — cái mặt mẹ lúc nó gắt, cái im lặng của con bạn sau câu cộc lốc của nó. Nó không thấy mình mạnh lên. Nó thấy mình vừa tệ đi mà chưa hiểu vì sao.

Em — hoặc đứa con trai ngồi cạnh em — có đang học làm đàn ông từ mấy ông thầy trên mạng đó không?

Chương này anh viết cho mấy đứa con trai, và cho người làm cha có con trai — mà anh tin con gái đọc cũng cần, để biết đâu là đàn ông thật, đâu là đàn ông diễn. Anh vô thẳng cái gốc: sức mạnh thật không cần lớn tiếng.

Em nhìn cái cây cột cái trong một căn nhà gỗ. Nó đứng đó, gánh cả mái nhà trên vai, mưa bão nó chịu, năm này qua năm khác. Nó có bao giờ gào lên "tao đang đỡ nhà nè, tụi bây coi tao mạnh không" chưa? Không. Nó cứ lặng lẽ đỡ. Mạnh tới mức không cần nói. Còn cái thùng rỗng thì sao — đá vô một cái là nó kêu to nhất nhà. Sức mạnh thật giống cây cột cái: nó gánh, nó không gào. Cái thứ phải gào lên, phải lớn tiếng, phải khoe, phải dìm người khác xuống để mình nhô lên — cái đó không phải sức mạnh, đó là cái thùng rỗng đang cố làm ra vẻ đầy.

Bây giờ anh nói về mấy ông thầy trên mạng dạy Khoa, vì em cần hiểu vì sao tụi nó hút tới vậy, hiểu rồi mới gỡ được. Mấy đứa con trai trẻ thời này đang hoang mang thật. Đời đổi nhanh, không ai chỉ rõ cho tụi nó "làm đàn ông là làm sao". Ông cha thì thường ít nói, không dạy bằng lời. Trường lớp không dạy. Nên trong lòng đứa con trai trẻ có một cái lỗ trống mang tên "tao phải thành người đàn ông kiểu gì". Và mấy ông thầy trên mạng nhào vô lấp cái lỗ đó — bằng một định nghĩa giả mà nghe rất đã tai: đàn ông = nhiều tiền, nhiều gái, thống trị, lạnh lùng, coi thường kẻ yếu. Cái định nghĩa đó hút, vì nó đơn giản, nó cho đứa đang hoang mang một cái khuôn để bám vô, và nó phỉnh cái tôi đói trong nó — nhớ cái tôi đói anh dạy ở Phần Một không, cái đứa rỗng bên trong nên phải ăn từ bên ngoài. Mấy ông thầy đó bán đúng món cho cái tôi đói: cảm giác hơn người, cảm giác được nể, được sợ. Mà em nhớ cái tôi đói thì ăn bao nhiêu cũng không no. Cho nên mấy đứa nuốt cái định nghĩa giả đó càng nuốt càng đói, càng phải tỏ ra mạnh, càng phải đạp người khác xuống, mà trong lòng càng trống.

Và cái giá của định nghĩa giả đó, anh kể cho em thấy nó đắt cỡ nào. Đứa con trai học coi thường phụ nữ sẽ không bao giờ có nổi một tình yêu thật — vì coi thường thì làm sao tôn trọng, mà không tôn trọng thì làm sao yêu. Nó sẽ "chinh phục" được vài người bằng cái vẻ lạnh lùng, rồi mất hết, và về già ngồi một mình không hiểu vì sao không ai ở lại. Đứa con trai học rằng tử tế là yếu sẽ tự cắt bỏ phần đẹp nhất trong nó — lòng tốt — để đổi lấy một cái vỏ cứng, và cái vỏ đó không bảo vệ được nó, nó chỉ làm nó cô đơn trong chính cái vỏ. Đứa học rằng phải thống trị mới được nể sẽ sống cả đời căng thẳng, vì lúc nào cũng phải chứng tỏ, lúc nào cũng sợ bị qua mặt — mệt như đeo đá mà tưởng mình đang bay.

Vậy đàn ông tử tế là làm sao? Anh nói cho gọn, bằng việc làm chứ không bằng lý thuyết. Đàn ông tử tế là người gánh — gánh phần việc nặng mà không kể công, gánh trách nhiệm với cái mình tạo ra, gánh lời mình đã hứa. Là người che chở mà không khoe — bảo vệ người yếu hơn mình không phải để được khen là anh hùng, mà vì đó là việc của một người đàn ông. Là người mạnh mà không bắt nạt — có sức thì dùng sức để đỡ, không dùng để đè; cái mạnh dùng để đè kẻ yếu hơn là cái mạnh của thằng hèn, vì thằng hèn mới đi chọn kẻ yếu hơn mình mà ra oai. Là người trọng phụ nữ — không phải vì ga-lăng lấy lòng, mà vì phụ nữ cũng là con người, là mẹ, là chị em, là người sẽ đẻ ra và nuôi lớn những đứa con của thế hệ sau; coi thường phụ nữ là coi thường chính cái gốc đẻ ra mình.

Và đây là chỗ anh nối về cái nhà — về người làm cha có con trai, mà cũng là về chính em sau này. Đứa con trai không học làm đàn ông từ lời cha dạy. Nó học bằng cách coi cha nó sống — nhất là coi cha nó đối với mẹ nó. Hàng vạn giờ, từ góc mâm cơm, nó coi và nó ngấm. Cha trọng mẹ thì nó lớn lên biết trọng vợ. Cha nạt mẹ, coi thường mẹ, thì nó học đúng cái đó, dù cha có giảng cho nó cả ngàn bài về tôn trọng phụ nữ. Cái nó thấy mạnh hơn cái nó nghe. Cho nên nếu em là con trai đang đọc dòng này, anh nói thẳng: cái cách em đối với mẹ em hôm nay, với chị em gái em, với người yêu em — đó là bản nháp của người đàn ông em sẽ thành, và là tấm gương đứa con trai của em sau này sẽ soi vô mà lớn. Em đang viết cái khuôn đó mỗi ngày, dù em chưa có con.

Hôm nay làm một việc của đàn ông tử tế — không khoe, không kể, làm lặng lẽ.

Gánh một việc không ai bắt em gánh: xách giùm bao gạo trước khi mẹ phải nhờ tới lần thứ hai, làm một việc nặng trong nhà mà không cằn nhằn, nhận phần khó về mình trong một việc chung. Hoặc giữ một lời em đã hứa mà đang định lờ — vì giữ lời là cái cột sống của một người đàn ông tử tế, nhớ cái sổ chữ tín với chính mình anh dạy em không, mỗi lời giữ là một đồng gửi vô. Hoặc đối xử trọng thị với một người mà em vốn hay xem nhẹ: nói chuyện tử tế với người phục vụ, lắng nghe cho hết câu một người phụ nữ trong đời em thay vì cắt ngang, cảm ơn một người làm việc cho em mà bấy lâu em coi là đương nhiên.

Và nếu em đang coi mấy kênh dạy "làm đàn ông alpha" kiểu đó: tuần này thử ngưng coi, dẹp nó khỏi màn hình. Quan sát coi không có cái giọng đó rỉ rả mỗi ngày, em thấy mình tệ đi hay nhẹ đi.

Quan sát kỹ hai điều. Thứ nhất, sau khi làm một việc tử tế lặng lẽ — không ai biết, không ai vỗ tay — em thấy trong người thế nào, so với cái cảm giác sau khi em ra vẻ "ngầu", gắt gỏng để tỏ mạnh. Một cái để lại sự vững từ bên trong, một cái để lại cái gờn gợn như Khoa. Thứ hai, theo thời gian: để ý cách người ta đối với em đổi ra sao khi em là người gánh và che chở thầm lặng. Người ta không nể kẻ gào to lâu đâu — nể được vài bữa rồi ngán. Người ta nể, và tin, và ở lại với cái cây cột cái lặng lẽ đỡ nhà.