Cái bụng và cái đầu nối nhau bằng một sợi dây

Một ngày ăn của Vy, kể lại đúng như nó diễn ra.

Sáng, Vy dậy trễ, không kịp ăn gì, vớ ly cà phê sữa đá uống vội trên đường đi làm. Bụng trống tới mười một giờ thì cồn cào, đầu óc bắt đầu lơ mơ, làm việc mà cứ ngáp. Trưa, Vy với đồng nghiệp gọi đồ ăn nhanh, kèm một ly trà sữa size lớn, trân châu đầy đáy. Ăn xong, một giờ sau là buồn ngủ rũ, người nặng như đeo chì, ngồi gục trên bàn phím. Chiều, lại đói, lại quẹt một cái bánh ngọt ở máy bán hàng tự động. Tối về mệt, không nấu, gọi đại hộp cơm chiên nhiều dầu, vừa ăn vừa lướt điện thoại, ăn mà không biết mình đang ăn gì.

Vy làm vậy không phải một bữa. Vy làm vậy gần như mỗi ngày, suốt một năm đi làm.

Rồi Vy than với anh: "Sao dạo này em mệt hoài. Người uể oải, chiều nào cũng tụt năng lượng, da dẻ thì xấu, tâm trạng thì thất thường, lúc vui lúc cáu chẳng hiểu vì sao." Vy đi tìm đủ lý do. Tại công việc áp lực. Tại thức khuya. Tại con người mình "tạng yếu". Vy không ngờ rằng phần lớn cái mệt đó, nó đi vào người Vy qua đúng cái miệng — ba bốn lần mỗi ngày, đều đặn, tự tay Vy đưa vào.

Em có đang đổ lỗi cho "tạng người yếu", trong khi thật ra em chưa từng cho cái tạng đó một thứ tử tế để ăn không?

Có một sự thật đơn giản tới mức người ta quên mất: em được làm nên từ chính những thứ em ăn vào. Không phải nói bóng. Nói thật, theo nghĩa đen. Miếng cơm em ăn hôm nay, vài tiếng sau nó thành máu chảy trong người em, thành thịt vá vào chỗ cơ thể hao mòn, thành cái chất nuôi từng tế bào — kể cả những tế bào trong cái đầu em đang dùng để đọc dòng này. Em ăn cái gì, em đang xây con người mình bằng cái đó. Xây bằng vật liệu tốt thì ra căn nhà chắc. Xây bằng rác thì ra căn nhà ọp ẹp, ở vài năm là dột.

Đây là chỗ tuổi em hay coi thường nhất, vì cái giá của nó tới chậm. Em hai mươi mấy tuổi, cơ thể còn khỏe, em đổ gì vào nó cũng chịu được, nên em tưởng nó là cái thùng không đáy, đổ gì cũng không sao. Em lầm. Cái thân thể này là căn nhà đầu tiên của em — cái nhà mà em sẽ ở suốt đời, không trả lại được, không đổi cái khác được. Mọi thứ khác em sắp dựng trong cuốn sách này — cái đầu để học, cái nghề để làm, sức để yêu thương người ta — tất cả đều phải đứng trên cái thân này. Thân rệu rã thì cái đầu cũng mụ, cái nghề cũng đuối, tình thương cũng cạn. Chưa giữ nổi cái thân, em giữ gì được những thứ lớn hơn?

Anh cho em một hình ảnh mộc của người làm ăn: cái thân em như một cỗ xe chở em đi suốt cuộc đời. Xe đó chạy bằng xăng, và xăng chính là thức ăn. Giờ em đổ vào bình xăng toàn nước cống — đồ ăn nhiều dầu, nước ngọt đầy đường, đồ ăn liền không còn chút gì là thật — rồi em ngồi than sao cái xe ì ạch, sao máy nóng, sao chạy một khúc là khựng. Không ai trên đời đổ nước cống vào bình xăng rồi quay ra trách cái xe chạy yếu. Vậy mà với cái thân mình, người ta làm đúng chuyện vô lý đó mỗi ngày.

Để anh chỉ rõ một cơ chế, vì hiểu nó thì em hết ngạc nhiên về mấy cơn mệt của mình. Cái bụng và cái đầu của em nối nhau bằng một sợi dây thật — không phải nói văn vẻ, mà có một đường dây thần kinh nối thẳng ruột với não. Cho nên em ăn gì, cái đầu và tâm trạng em chịu ngay. Cái ly trà sữa đầy đường buổi trưa cho em một cú năng lượng vọt lên thật — nhưng vọt lên cao thì rớt xuống sâu, và cái cú rớt đó chính là cơn buồn ngủ rũ, cái uể oải, cái cáu gắt vô cớ một tiếng sau đó. Đường là một lời hứa dối: nó cho em cảm giác khỏe tức thì rồi rút đi còn nhanh hơn, để lại em mệt hơn lúc chưa ăn. Em ăn đường để tỉnh, rồi đường làm em đừ, rồi em ăn thêm đường để tỉnh lại — cái vòng đó nó xoay, và mỗi vòng kéo tâm trạng em lên xuống như tàu lượn. Nhiều cơn "tâm trạng thất thường" mà em tưởng là chuyện của lòng, thật ra là chuyện của cái bụng.

Còn một chuyện nữa anh muốn em để ý, vì nó nối về gã khách trọ. Rất nhiều khi em ăn không phải vì đói bụng — em ăn vì đói lòng. Buồn thì kiếm cái ngọt cho đã. Căng thẳng thì nhai cho đỡ. Cô đơn thì gọi đồ ăn về cho căn phòng đỡ trống. Cái đó gọi là ăn theo cảm xúc, và nó là một trong những cách gã khách trọ dắt mũi em êm nhất: nó biến nỗi buồn trong lòng thành cơn thèm trong miệng, rồi em đút cho cái miệng trong khi cái thật sự đói là cái lòng. Ăn cho cái lòng bằng đường thì y như rót nước vào cái giỏ thủng — đổ bao nhiêu cũng không đầy, mà người thì cứ phình ra.

Bây giờ anh phải nói rõ một điều, kẻo em hiểu lệch thành chuyện khác. Anh không biểu em ăn kiêng khắc nghiệt, không biểu em đếm đo từng miếng, không biểu em nhịn ăn cho ốm đi. Mấy cái đó là một kiểu hành hạ thân thể khác, cũng tệ ngang việc bỏ bê nó — em nhớ ẩn dụ con dao mài vào đá: mài vừa thì bén, mài quá tay thì gãy lưỡi. Anh không nói chuyện đẹp xấu, gầy mập. Anh nói chuyện nuôi cho cái thân đủ sức kéo em đi. Việc của em đơn giản hơn ăn kiêng nhiều: chỉ cần ngừng đổ rác vào người, và thêm vào một thứ thật. Vậy thôi. Đừng cầu kỳ. Một bữa có cơm, có rau, có miếng đạm tử tế, ăn trong sự yên tĩnh — một bữa như vậy mỗi ngày đã là một viên gạch tốt đặt vào căn nhà thân thể.

Hôm nay em làm một việc, chỉ một thôi: ăn cho tử tế một bữa.

Một bữa thôi, không cần cả ba. Em chọn một bữa trong ngày — bữa nào em chủ động được — rồi em làm cho nó ra một bữa thật: có cơm hoặc thứ gì no lâu, có rau, có một miếng đạm (thịt, cá, trứng, đậu, gì cũng được), và bớt cái ngọt cái dầu đi. Không cầu kỳ, không tốn kém. Một dĩa cơm bình dân tử tế còn hơn một bữa đồ ăn nhanh đắt tiền.

Và đây là phần quan trọng không kém: khi ăn bữa đó, em đặt cái điện thoại xuống. Ăn cho ra ăn. Nhìn cái mình đang ăn, nhai chậm, biết mình đang đưa cái gì vào người. Vừa ăn vừa lướt thì em không biết mình ăn gì, ăn bao nhiêu, và em cướp mất của chính mình cái khoảnh khắc hiếm hoi trong ngày được ngồi yên với một việc lành.

Quan sát hai thứ. Thứ nhất: cái buổi chiều sau bữa ăn tử tế đó, em có đỡ tụt năng lượng hơn mọi khi không, đầu có tỉnh hơn không. Thứ hai, tinh hơn: lần tới khi em thấy thèm một cái gì đó ngọt hay béo lúc không phải giờ ăn, em dừng một nhịp và hỏi — mình đang đói bụng, hay đang đói lòng? Nếu là đói lòng, thì cái em cần không nằm trong cái ly trà sữa. Nó nằm ở chỗ khác, và đút đường vào miệng chỉ làm em quên nó một lát rồi nó quay lại đói hơn.

Làm đều một bữa tử tế mỗi ngày, vài tuần thôi, em sẽ thấy một điều lạ: người nhẹ hơn, đầu trong hơn, tâm trạng bớt lên xuống thất thường. Em không đổi thành người khác. Em chỉ thôi đầu độc cái người mình vẫn là.