Cái thân biết ơn người chịu đổ mồ hôi

Từ ngày rớt nguyện vọng một, Tâm gần như không ra khỏi nhà.

Một ngày của Tâm bây giờ là vầy: ngủ tới gần trưa mới dậy, vì có việc gì đâu mà dậy sớm. Dậy rồi cũng chưa tắm, cứ vậy nằm lướt điện thoại trên giường. Trưa ăn qua loa rồi lại nằm. Chiều lướt tiếp. Người nó cứ ì ra, nặng nề, uể oải, như có ai đổ chì vào tay chân. Mà lạ — càng nằm nó càng mệt, càng mệt nó càng không muốn nhúc nhích, càng không nhúc nhích thì người càng rã. Cái vòng đó nó cuốn Tâm xuống, mỗi ngày sâu thêm một chút.

Mẹ Tâm thở dài, nói "con dậy đi ra ngoài chút đi con". Tâm gắt: "Ra ngoài làm gì, con có việc gì đâu mà ra." Rồi nó lại nằm. Nó thấy mình vô dụng, mà cái cảm giác vô dụng đó làm nó càng nằm lì, mà càng nằm lì nó càng thấy mình vô dụng. Tâm không biết — nhưng cái thân ì ạch của nó và cái lòng chán nản của nó đang nuôi nhau lớn lên.

Em có từng rơi vào cái vũng đó chưa — cái vũng mà càng nằm yên càng đuối, mà càng đuối lại càng không muốn đứng dậy?

Thời nay người ta nói tới vận động, là nghĩ ngay tới chuyện đẹp: bụng sáu múi, eo thon, tấm hình khoe ở phòng tập cho người ta thả tim. Tập để được nhìn. Anh nói thẳng — đó là tập cho cái tôi đói ăn ở chương trước, không phải cái anh muốn nói trong chương này. Em tập kiểu đó thì em chỉ đổi một cái đói (đói được khen) lấy một cái mệt. Cái anh muốn nói nằm ở chỗ sâu hơn nhiều, và nó chẳng liên quan gì tới chuyện đẹp xấu.

Vận động, với người trẻ, là trường dạy kỷ luật rẻ nhất và thật nhất trên đời. Nghe lạ, mà đúng. Để anh chỉ cho em vì sao.

Trước hết, mình gỡ cái vòng mà Tâm đang kẹt, vì rất nhiều em cũng đang kẹt y vậy mà không gọi được tên nó. Cái thân và cái lòng của em nối nhau hai chiều. Lòng chán thì thân ì — đúng. Nhưng chiều ngược lại ít ai nói: thân ì thì lòng cũng chán theo. Khi em nằm lì, không nhúc nhích, cơ thể em tưởng như đang được nghỉ, nhưng thật ra nó đang rỉ sét. Còn khi em vận động — chỉ cần đi bộ một quãng, ra mồ hôi một chút — cơ thể em tiết ra những chất làm đầu óc tươi tỉnh lại, làm cái màn xám trước mắt vén lên một góc. Đây không phải lý thuyết suông; đây là cái em sẽ tự thấy trong người mình. Cho nên cái vũng của Tâm có một lối ra mà nó không ngờ: không phải đợi hết chán rồi mới đứng dậy — mà đứng dậy đi vài bước trước, rồi cái chán tự vơi đi một phần. Chờ hết buồn rồi mới động đậy thì chờ cả đời; động đậy trước thì cái buồn tự lui.

Nhưng cái quý nhất của vận động không nằm ở sức khỏe. Nó nằm ở chỗ này: cái thân là thứ duy nhất em ra lệnh được ngay, thấy kết quả ngay. Em không ra lệnh cho cái đầu hết lo được, không ra lệnh cho cái lòng hết buồn được — mấy thứ đó khó nắm. Nhưng em ra lệnh cho hai cái chân đứng dậy đi bộ thì nó đi. Em bảo cái thân làm một việc khó, nó làm. Và mỗi lần em thắng được cái thân một lần — bắt nó dậy sớm khi nó muốn nằm, bắt nó đi khi nó muốn ì — em vừa ghi được một chiến thắng nhỏ mà thật. Chiến thắng đó không ai thấy, không ai khen, nhưng nó làm một việc kỳ diệu trong em: nó chứng minh cho em thấy em là người ra lệnh, không phải kẻ bị cái thân lười sai khiến.

Em còn nhớ cái sổ chữ tín với chính mình ở phần trước chứ — cái tài khoản mà mỗi lần em hứa nhỏ rồi giữ được là gửi vào một đồng? Vận động buổi sáng chính là cách gửi tiền vào sổ đó dễ nhất và đều nhất. Tối nay em hứa "mai dậy đi bộ mười lăm phút". Sáng mai cái thân nó cự, cái giường nó níu, gã khách trọ thì thầm "thôi ngủ thêm chút, mai hẵng đi". Em mà thắng được nó, đứng dậy đi — em vừa gửi một đồng vào sổ. Cái đồng đó nhỏ, nhưng nó là tiền thật. Và cái lạ là: người thắng được cái thân buổi sáng thường thắng luôn được mấy việc khó hơn trong ngày — vì cái đầu nó đã được nếm cái vị "à, mình làm được" ngay từ sáng sớm, cái vị đó nó đi theo em cả ngày. Còn người buổi sáng đã thua cái giường thì cả ngày dễ thua tiếp những việc lớn hơn, vì gã khách trọ đã có bằng chứng đầu ngày rằng "thấy chưa, mày có làm được gì đâu".

Đây cũng là lý do anh nói vận động là trường dạy kỷ luật rẻ nhất. Em muốn rèn cái ý chí để sau này làm việc khó — học một nghề, giữ một lời hứa lớn, theo đuổi một việc dài hơi — em không cần đi tìm thử thách to tát đâu xa. Cái thử thách rẻ tiền, có sẵn mỗi sáng, nằm ngay trong việc bắt hai cái chân rời khỏi giường. Thắng cái nhỏ đó mỗi ngày, em đang âm thầm rèn đúng cái cơ bắp ý chí mà sau này em cần để gánh những việc nặng gấp trăm lần. Cái thân là phòng tập của ý chí. Tập ở đó rẻ nhất, mà cái ý chí rèn ra thì xài được cho cả đời.

Anh không bắt em thành lực sĩ. Anh không cần em ra phòng tập, không cần dụng cụ, không cần một kế hoạch ghê gớm. Em chỉ cần làm cái thân nhúc nhích mỗi ngày một chút — và chính cái "mỗi ngày một chút" đều đặn đó mới là thứ rèn người, chứ không phải một buổi tập kiệt sức rồi nghỉ cả tuần. Cái thân biết ơn người chịu đổ chút mồ hôi cho nó, và nó trả ơn bằng một thứ quý hơn cơ bắp: nó trả lại cho em cái cảm giác mình đang cầm cương đời mình, chứ không bị nó kéo lê.

Hôm nay, em đứng dậy và ra khỏi nhà đi bộ một quãng ngắn. Mười lăm phút thôi, không cần hơn. Không cần quần áo thể thao, không cần giày xịn, không cần ai đi cùng. Chỉ cần mở cửa, bước ra, và đi.

Nếu em đang trong cái vũng như Tâm — nằm lì, thấy không có lý do gì để dậy — thì anh nói riêng với em câu này: đừng chờ tới khi thấy muốn mới đi. Em sẽ không bao giờ thấy muốn, vì cái vũng đó nó được xây bằng sự không-muốn. Em đi trước, rồi cái muốn tới sau. Cứ đứng dậy như một cái máy, không cần cảm hứng, không cần lý do hay ho. Bước ra cửa. Đi.

Quan sát cái gì? Quan sát cái đầu em trước và sau khi đi. Trước khi đi: nặng, xám, ì. Sau mười lăm phút đi bộ, ra chút mồ hôi, hít chút khí trời: cái màn xám đó có vén lên một góc không? Cái đầu có nhẹ hơn một chút không? Phần lớn em sẽ thấy có. Và cái "có" nhỏ xíu đó là bằng chứng tận mắt rằng cái lối ra khỏi vũng nằm ở hai cái chân, không nằm ở việc nằm chờ.

Rồi mai em đi nữa. Mốt nữa. Đừng đặt mục tiêu to. Chỉ cần một lời hứa nhỏ tới mức không thể thua — "mỗi sáng ra khỏi nhà đi mười lăm phút" — rồi giữ nó. Mỗi ngày giữ được là một đồng gửi vào sổ chữ tín. Vài tuần sau nhìn lại cái sổ, em sẽ thấy mình không còn là cái đứa nằm lì cái hồi mở chương này nữa.